به گزارش خبرنگار، جمع‌آوری گازهای همراه نفت و گازهای مشعل در سال‌های اخیر به یکی از محورهای مهم برنامه اجرایی وزارت نفت تبدیل شده است؛ مسیری که با تکیه بر سرمایه‌گذاری، توسعه زیرساخت‌های فرآورشی، فعال‌سازی ظرفیت بخش خصوصی و تعریف پروژه‌های منطقه‌ای دنبال می‌شود و آثار آن را می‌توان در افزایش ظرفیت جمع‌آوری، تأمین خوراک صنایع پایین‌دستی و کاهش گازسوزی در مناطق نفت‌خیز مشاهده کرد.
بر اساس آمارهای اعلام‌شده، حجم جمع‌آوری گازهای همراه و مشعل از روزانه ۱۷ میلیون مترمکعب فراتر رفته است؛ دستاوردی که در کنار طرح‌های در حال اجرا و قراردادهای امضاشده، نشان‌دهنده استمرار حرکت صنعت نفت برای تحقق تکالیف برنامه هفتم توسعه و استفاده حداکثری از ظرفیت منابع هیدروکربوری کشور است.
جمع‌آوری گازهای همراه؛ پیوند صیانت از منابع و خلق ارزش اقتصادی
گازهای همراه نفت، سرمایه‌ای ارزشمند هستند که در صورت جمع‌آوری و فرآورش، می‌توانند به‌جای سوختن در مشعل‌ها، به خوراک صنایع پتروشیمی، سوخت صنایع و محصولات با ارزش افزوده تبدیل شوند. از این منظر، اجرای طرح‌های جمع‌آوری گاز مشعل تنها یک اقدام محیط زیستی نیست، بلکه بخشی از راهبرد توسعه زنجیره ارزش صنعت نفت و افزایش بهره‌وری اقتصادی منابع ملی به شمار می‌رود.
در همین چهارچوب، مجموعه‌ای از قراردادها و پروژه‌ها با مشارکت بخش خصوصی تعریف شده است. اجرای این طرح‌ها افزون‌بر افزایش ظرفیت جمع‌آوری، زمینه توسعه سرمایه‌گذاری، ایجاد فرصت‌های شغلی، تقویت صنایع پایین‌دستی و کاهش انتشار آلاینده‌ها را فراهم می‌کند.
پتروپالایش دهلران؛ گامی راهبردی برای خاموشی ۹ مشعل
یکی از اقدام‌های اجرایی مهم در این حوزه، اجرای طرح پتروپالایش دهلران (NGL ۳۱۰۰) با سرمایه‌گذاری حدود یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون یورو است؛ طرحی که با هدف جمع‌آوری و فرآورش گازهای همراه نفت میدان‌های چشمه‌خوش، پایدار غرب، دانان، سروک، آذر و دهلران تعریف و اجرا شده است.
این مجموعه با ظرفیت فرآورش روزانه ۲۴۰ میلیون فوت‌مکعب گاز، نقش مهمی در سامان‌دهی گازهای همراه تولیدی این میدان‌ها و فراهم‌سازی خوراک مورد نیاز صنایع پتروشیمی ایفا می‌کند. بر اساس برنامه پیش‌بینی‌شده، با اجرای این طرح ۹ مشعل در منطقه خاموش خواهد شد.
اهمیت طرح پتروپالایش دهلران تنها به ظرفیت فرآورش آن محدود نمی‌شود؛ این پروژه از طرح‌های مهم صنعت نفت برای کاهش گازهای ارسالی به مشعل در منطقه دشت عباس و استان ایلام به شمار می‌رود و می‌تواند با تبدیل به خوراک قابل استفاده صنعتی، ضمن کاهش اتلاف منابع، زمینه خلق ارزش افزوده و تقویت فعالیت‌های اقتصادی منطقه را فراهم کند.
مشارکت بخش خصوصی در مقیاس گسترده
در کنار طرح‌های بزرگ فرآورشی، واگذاری پروژه‌های جمع‌آوری گاز مشعل به بخش خصوصی نیز به‌عنوان یکی از رویکردهای اجرایی وزارت نفت دنبال می‌شود. در شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، چند بسته کاری برای جمع‌آوری گازهای مشعل تعریف شده است که اجرای آن‌ها می‌تواند ظرفیت قابل توجهی به زیرساخت‌های جمع‌آوری گاز کشور اضافه کند.
بر اساس آمار ارائه‌شده، ۶ بسته کاری به بهره‌برداری رسیده، ۱۷ بسته در حال اجراست، ۱۶ بسته در مرحله امضای قرارداد قرار دارد و ۴ بسته نیز در مرحله واگذاری است.
ظرفیت جمع‌آوری گاز در بسته‌های به بهره‌برداری رسیده حدود ۷۸ میلیون فوت‌مکعب در روز اعلام شده است. همچنین، با تکمیل مجموعه این پروژه‌ها، ظرفیت جمع‌آوری روزانه حدود ۵۰۴ میلیون فوت‌مکعب گاز فراهم خواهد شد؛ ظرفیتی که می‌تواند نقش مؤثری در کاهش گازسوزی، افزایش بهره‌وری تولید و صیانت از منابع ارزشمند هیدروکربوری داشته باشد.
این الگوی واگذاری، افزون‌بر تسریع اجرای پروژه‌ها، فرصتی مناسب برای حضور سرمایه‌گذاران و شرکت‌های توانمند داخلی ایجاد می‌کند. مشارکت بخش خصوصی در این طرح‌ها، ظرفیت تأمین مالی و اجرایی صنعت نفت را گسترش می‌دهد و زمینه بهره‌گیری از توان تخصصی شرکت‌های داخلی را فراهم می‌سازد.
حرکت هم‌زمان پروژه‌های بزرگ و بسته‌های اجرایی
ترکیب طرح‌های بزرگ فرآورشی، مانند پتروپالایش دهلران، با مجموعه‌ای از بسته‌های کاری واگذارشده به بخش خصوصی، نشان‌دهنده رویکرد چندوجهی صنعت نفت در مدیریت گازهای همراه است. در این رویکرد، هم زیرساخت‌های لازم برای فرآورش و استفاده صنعتی از گازها توسعه می‌یابد و هم از ظرفیت سرمایه‌گذاری و توان اجرایی بخش خصوصی برای جمع‌آوری گازهای مشعل در مناطق مختلف استفاده می‌شود.
از سوی دیگر، اجرای قراردادهای جمع‌آوری گاز همراه، افزون‌بر جلوگیری از سوزاندن منابع، می‌تواند درآمدزایی پایدار ایجاد کند و خوراک مورد نیاز صنایع پایین‌دستی را در دسترس قرار دهد. برآوردهای اعلام‌شده درباره طرح‌های این حوزه نیز از ظرفیت قابل توجه آن‌ها برای خلق ارزش اقتصادی و افزایش درآمد صنعت نفت حکایت دارد.
برنامه هفتم توسعه؛ افق تازه برای کاهش گازهای ارسالی به مشعل
تکالیف برنامه هفتم توسعه، جمع‌آوری گازهای مشعل و همراه را به یکی از اولویت‌های مهم صنعت نفت تبدیل کرده است. هدف‌گذاری برای جمع‌آوری ۹۰ درصد گازهای مشعل و همراه تا پایان سال ۱۴۰۶، بیانگر اهمیت این موضوع در برنامه‌ریزی کلان بخش نفت و گاز کشور است.
در این مسیر، پروژه‌های در حال اجرا، قراردادهای امضاشده، طرح‌های بزرگ فرآورشی و مشارکت سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، اجزای مکمل یک برنامه گسترده برای کاهش گازهای ارسالی به مشعل و افزایش بهره‌وری منابع به شمار می‌روند. همچنین، برنامه خاموشی ۵۷ مشعل در استان خوزستان، از دیگر محورهای عملیاتی این حرکت است.
از کاهش آلایندگی تا تقویت زنجیره ارزش
دستاوردهای طرح‌های جمع‌آوری گازهای همراه و مشعل را باید در چند سطح ارزیابی کرد: جلوگیری از اتلاف منابع ملی، کاهش آلاینده‌های ناشی از سوزاندن گاز، تأمین خوراک صنایع پتروشیمی و پایین‌دستی، ایجاد درآمد و ارزش افزوده، توسعه سرمایه‌گذاری و تقویت توان شرکت‌های داخلی.
به این ترتیب، گازهایی که پیش‌تر در مشعل‌ها می‌سوختند، به منبعی برای تولید، سرمایه‌گذاری و توسعه صنعتی تبدیل می‌شوند. این تغییر رویکرد، افزون‌بر آثار اقتصادی و محیط زیستی، جایگاه صنعت نفت را در مسیر بهره‌وری و تکمیل زنجیره ارزش منابع هیدروکربوری تقویت می‌کند.
مجموع اقدام‌های انجام‌شده و پروژه‌های در حال اجرا نشان می‌دهد جمع‌آوری گازهای همراه و مشعل دیگر صرفاً یک برنامه جانبی در صنعت نفت نیست، بلکه به یکی از محورهای اصلی افزایش بهره‌وری، توسعه صنایع پایین‌دستی و صیانت از ثروت ملی تبدیل شده است؛ مسیری که با تکمیل طرح‌هایی همچون پتروپالایش دهلران و بسته‌های واگذارشده به بخش خصوصی، می‌تواند گام‌های مؤثرتری در مسیر کاهش گازسوزی و تبدیل ظرفیت‌های بالقوه به ارزش اقتصادی بردارد.